Wat is er anders??

Wat is er anders aan een les filosoferen met leerlingen?

Een les filosoferen op de basisschool is in veel opzichten het spiegelbeeld van een ‘gewone’ les. Het doel van filosoferen is niet de overdracht van lesstof aan leerlingen in de rol van toehoorder, maar de ontwikkeling van het vrije denken, zowel individueel als met elkaar in de kring. Inhoudelijk stelt de leerkracht alleen vragen en geeft geen antwoorden. De belangrijkste rol van de leerkracht is die van gespreksleider, opdat voor iedereen de vrijheid ontstaat om de eigen gedachten en gevoelens uit te spreken, naar elkaar te luisteren, op elkaar te reageren en zo tot een gedeeld beeld van het onderwerp te komen. Daarom is er ook geen oordeel van de leerkracht over een goed of fout antwoord.

Die vrije denkruimte ontstaat niet vanzelf. Daarvoor is een cultuur van regels, rituelen en vaardigheden nodig die de leerlingen eerst zelf moeten ontdekken. Dat kan bijvoorbeeld door ze 1 minuut in volledige chaos door elkaar heen te laten praten en daarna te vragen wat de anderen zeiden. Een speelse manier van ontdekken van de voorwaarden en vaardigheden voor vrij denken en spreken in een kring werkt al heel goed bij oudere kleuters, zo vanaf een jaar of vijf. Wachten op je beurt, onthouden wat je zeggen wilde, pas spreken als je de bal en de aandacht hebt en de bal weer doorgeven aan de volgende spreker worden spelenderwijs geoefend en dragen bij aan de ontwikkeling van het gevoel van gelijkwaardigheid, veilgheid en zelfvertrouwen in de groep.

In de beginfase moet die gesprekscultuur wel initieel neergezet worden, omdat anders alleen de meest taalvaardigen aan het woord komen en er van meet af aan een hiërarchie in de kring ontstaat die belemmerend werkt voor de meer verlegen leerlingen. Daarom begint de les altijd met rituelen die voor iedereen gelijk zijn en waaraan iedereen in gelijke mate deelneemt. Dat zet ook de meest verlegen leerling vanaf het allereerste begin in een gelijke positie. De begroeting bij de deur, rustig gaan zitten in de kring, de regels van de bal en het uitspreken van de naam vormen de vaste rituelen, die elke week geoefend worden, omdat de les doorgaans maar eens per week plaatsvindt en de open gesprekscultuur snel vervliegt.

De handhaving van de regels in de vorm van instructies en regie over wie er het woord krijgt en over welke vraag, is in het begin erg belangrijk en kan soms rigide overkomen in vergelijking met een normale les. Striktheid in vorm en regie gaat hier samen met volledige vrijheid in de inhoud en is nodig om de aandacht gefocust te houden op het onderwerp, respect te oefenen voor elkaar en te voorkomen dat vrij spreken ontaardt in gekissebis onderling. Door dit ook tot onderwerp van gesprek te maken groeit de open denkruimte, het respect voor diversiteit en andermans gedachten, en beklijft de open gesprekscultuur. Naarmate de groep meer zelf in staat is om deze cultuur te handhaven, wat uiteindelijk het doel is van de lessen filosoferen met leerlingen, trekt de leerkracht zich geleidelijk steeds verder terug. Dit vormt de basis om zelfstandig de weg te vinden in een veelheid van meningen in de hedendaagse samenleving en daarmee naar democratisch burgerschap.

Posted by | View Post | View Group

muziekdoosje

In groep 7 hebben we al heel vaak, ook in vorige jaren, nagedacht over afval en hergebruik. Mijn nichtje Sanne van Hemert maakte een korte film met Brightvibes van deze ambachtsman Robin Wood. Hij maakt van zeer speciaal hout muziekdoosjes. In Februari 2019 bezocht ik hem, toevallig, in Amersfoort.

Ik was nog meer geïnspireerd om deze film te laten zien aan groep 7 en erover te filosoferen. https://www.brightvibes.com/1036/nl/er-zit-muziek-in-dit-oude-stadshout

Stilte….

Nadat we gekeken hebben is het bijna 2 minuten stil. Ik weet niet hoe dat kwam, misschien toeval, maar daarna spraken de kinderen erover alsof ze Rob persoonlijk kenden. Ze hadden heel goed geluisterd. Zelfs het woord anoniem konden ze nog herinneren.

Wat heb je gezien?

“Als de bomen oud of ziek zijn of er moeten bomen gekapt worden dan krijgt Rob het hout. Ook bijvoorbeeld als er nieuwe wegen gebouwd moeten worden. De mensen geven de resten hout aan hem. Rob maakt daar muziekdoosjes van. Hij verzamelt het hout. Hoe doet hij dat? Hij heeft een kamer met allemaal hout. Hij heeft een kamer met alleen maar hout. Er staat bij uit welke straat het komt en welke boom het is. Mensen kunnen een muziekdoosje laten maken van het soort hout en weten van welke boom precies. Hoe doet hij dat? Hij gaat eerst zagen als het binnenkomt, in vierkanten precies, voor hij het opbergt. Maakt het uit dat de mensen precies weten van welke boom het hout is? “Het is voor Rob heel speciaal, omdat hij het weet en ook omdat hij het zelf heeft gemaakt. Voor de mensen is het speciaal omdat hij het er opschrijft, waar het hout vandaan komt. Het is meer waard als je het weet. Voor Rob is dat ook zo. En voor de mensen is het iets uit het verleden, herinneringen zijn ook iets waard. Waarom doet hij dat? Ja het is iets uit het verleden. Ook omdat hij, die Rob, het zielig vindt voor de vogels, omdat hun boom is weggehaald. Het zijn geen normale bomen maar zieke bomen. Rob wil niet dat het anoniem is. Wat is anoniem? Anoniem is als je niet gezien wil worden. Rob wil niet met anoniem hout werken. Hij wil niet werken met hout wat geen naam heeft. Is het meer waard? Ja herinneringen hebben waarde, voor de mensen. Wat heeft dit met afval te maken? Hij hergebruikt het hout-afval. Is het doosje meer waard dan de boom? Als de boom ziek is wel. nu kan iedereen een stukje van de boom hebben. Anders zouden ze het verbranden ofzo..

Het archief van Rob

Posted by | View Post | View Group

Als jij een dier zou zijn

Met groep 5 onderzoeken we welke dier we zouden willen zijn. De aanleiding is het verhaal over een jongen die een leeuw wilde zijn. Eerst tekenen de kinderen zichzelf als een dier met herkenningspunten van zichzelf.; een glimlach, haren, gezicht etc.

Schrijf een avontuur van jezelf als dier.

Individueel gaan de kinderen aan de slag met hun avontuur. R. doet als beer een lange winterslaap. J is een hert dat een wolf als vriend heeft, de andere herten vinden dat gek en jagen de wolf weg. Uiteindelijk wordt haar vriend de wolf doodgebeten. P. is een werkmier, omdat hij graag bezig is. Al die verhalen leveren weer stof op om te filosoferen. Waarom wil je dat dier zijn. Heeft het iets met jou te maken. Hoe kunnen herkennen dat jij het bent. T. Vraagt ; “wil je in de toekomst ook dat dier zijn? Door de fantasie en de vraag “wat als?” Vetellen de kinderen veel over hun eigen perspectief en kunnen we ook weer met elkaar nadenken over de verschillen daarin en hoe je dan handelt, kijkt en denkt.

ik ben een koe en ik wil niet in een hok

Posted by | View Post | View Group

Op zoek naar de mens

Wat vertel je een Alien over wat een mens is?

LL-en schrijven ren brief aan een Alien waarin ze uitleggen wat een mens is.

Naar aanleiding van het verhaal van Diogenes op zoek naar de mens.

met de klas doen we met behulp van mind-maps een explorerend onderzoek. We verzamelen alles in een mind-map


Eerst werken de ll-en aan een brief individueel gericht aan een Alien. Daarna onderzoeken we alle brieven klassikaal en halen er de eigenschappen uit die genoemd worden als zijnde van een mens. Daarna onderzoeken de ll-en individueel welke eigenschappen specifiek voor een mens gelden en welke eigenschappen ook voor anderen “dingen” gelden” .Over uniciteit, herkenbaarheid, volledigheid , identiteit en pragmatiek. Ook ervaren de ll-en op welke wijze je onderzoek naar iets kan doen; explorerend, beschrijvend of narratief, filterend, convergerend, beeldend, fenomenologisch en vergelijkend. En òf ze wat leren in de filosofieles!

Posted by | View Post | View Group

Diogenes

Met groep 7 zijn we gestart met een filosofisch onderzoek naar de levensstijl en opvattingen van Diogenes (323 v. chr.). Diogenes was een filosoof uit de school der cynici. Het woord cynisch komt uit het Grieks: κυνικός (kunikos), “honds”. Dit is een bijnaam die de cynici, een groep oud-Griekse filosofen, zichzelf gaven, zij het met een heel andere bedoeling dan uit het hedendaags spraakgebruik naar voren komt: de antieke cynici wilden als mens dichter bij de natuur leven.

De komende weken denken we na over wat je nodig hebt, hoe je leeft, hoe je denkt en hoe je kan waarnemen en nog veel meer.

Diogenes leefde in een ton (een stenen vat)

Wat was Diogenes voor een man?

Hij was een man die niet veel spullen nodig had om gelukkig te zijn. Hij gaat tegen mensen blaffen en bijten . Hij is een mens die doet als een hond. Hij woont in een ton.

foto gemaakt door Geertien Pols; Obdachloser / daklozen

Waarom doet hij dat?

Hij wil laten zien dat hij niets nodig heeft. Hij is een zwerver. Hij bepaalt zelf of hij een hond wil zijn of een mens dus hij is geen hond. Hij wil wel een hond zijn, maar hij is een mens ook al doe hij als een hond. Hij was wijs want hij gebruikte niet veel dingen om te leven. Je kan niet leven zonder dingen, zelfs een zwerfhond heeft eten en drinken nodig.

We doen verder onderzoek naar de vraag Wat heb je nodig om..? De ll-en maken mind-maps.

Wat heb je nodig om te leven?


De komende lessen maken we hier opdrachten mee, spelletjes en gaan dieper hierop in in het filosofisch gesprek.

Posted by | View Post | View Group

Gestolen gedachten

Filosoferen over onvervreemdbaarheid van gedachten, authenticiteit en samen denken en over de menselijke maat.

In Groep 5 zijn de leerlingen zo betrokken in het gesprek dat ze maar nauwelijks kunnen wachten tot ze aan de beurt komen om iets te zeggen. Ze luisteren goed en dat blijkt wel uit de roep van een leerling die het niet meer “houdt”

“jij hebt mijn gedachte gestolen” roept hij.

Dit biedt verder stof tot onderzoek in de komende lessen.

Kan je gedachten stelen?

“Je hebt het eerst in je hoofd en dan gil je het, en het is een beetje hard en dan hoort die ander het en die denkt, dat is een goed idee. Wat is stelen?  “Dat is iets wat van een ander is meenemen.” Maar als je een gedachte hardop zegt is die nog steeds van jou. Als je een eigen mening hebt kan niemand die stelen. Je kan wel hetzelfde denken , maar dat is geen stelen. Het blijft gewoon je eigen mening. Als je het steelt is het sowieso niet van jouw dus gedachten ook niet. Niemand kan gedachten stelen , pas als je het opschrijft, want als je het opschrijft , dan kan je er wat bijdoen. Je denkt iets nieuws. 

Ben je gedachten kwijt als je hem vertelt?

“Als je een gedachte hebt dan heb jij erover nagedacht en als die ander het overneemt, dan heeft hij er nog niet over nagedacht. Een gedachte is van jou ,omdat je er zelf over hebt nagedacht”

Kunnen computers elkaars gedachten stelen?

“Als ze dezelfde data hebben dan kan het wel. Wel als hij zelf een mail gaat sturen naar jouw vriend. Nee een computer kan dat niet wat een computer is een ding en geen mens”

Volgende les gaan we praktisch aan de slag met het thema “hoe ga je om met elkaars gedachten”

Posted by | View Post | View Group

identiteit; je bent wat je eet?

Filosoferen in het alledaagse: met groep 1,2 en 3 filosoferen we over identiteit, over iets zijn of iets worden. essentie of existentie?

“Wolfje is een beetje anders dan de andere wolfjes, hij speelt met de vissen en de konijnen en hij eet schapezurig.” Is het een wolf?” vraag ik. Hij is en blijft een wolf, want zo is hij geboren. Maar hij eet iets anders dus hij kan beter bij de konijnen gaan wonen. Het maakt niet uit wat je eet.”

Dan vraag ik de kinderen Wat heb jij op je boterham?

We doen een rondje en ook een gebarenspelletje met dichtgeklapte boterhammen, steeds klappen we met de armen de boterhammen dicht en noemen wat erop zit bij ieder kind. alle kinderen zijn betrokken en noemen op wat ze op hun boterham hebben.

Door dit spel ontstaat er een levendig gesprek over wie wat op zijn brood heeft en wat anders is en wat hetzelfde. En over wat je allemaal op je boterham kan en mag doen.

“als je een kikker op je brood hebt dan ben je geen mens, maar een heks! En als je iets vies op je brood doet dan is dat vies voor de andere kinderen , dan krijg je bacteriën ” En natuurlijk eindigen we met een broodje poep :).”

De volgende week vervolgen we dit onderzoek want we zijn nog niet uitgepraat over dit onderwerp.

De Gulzige Geit breng ik ten tonele:

#filosoferenmetkinderen #filosoferenmetjehelelijf

Posted by | View Post | View Group

Roze koeken

Nog steeds filosoferen we in groep 7 over de “waarde der dingen” We zoemen in op iets heel concreets; de “roze koek” en onderzoeken de waarde en mogelijkheden om de waarde te beïnvloeden, de rol van reclame, koopgedrag en misleiding.

Vorige les dachten we na over de waarde van iets.

We doen in deze les verder onderzoek naar hoe de waarde van iets kan ontstaan en veranderen. We bedenken in de groep verkooppraatjes voor de roze koek.

Hoe kan je een roze koek goed verkopen geef aanbevelingen bij de koek?

roze koeken verkoper door Elbert Raadsen

“Deze koek is extra lekker, deze koek is van gezonde dingen gemaakt, er zitten vitamines in, deze koek mag je zelf versieren, deze koek hebben we ook in andere kleuren en maten. Bij deze koek krijg je er een kado, je krijgt een spaarkaart om voor iets leuks te sparen. Deze koek mag je eerst proeven. Onze koeken worden ook gekocht door….iedereen eet deze koek!”

Interventie van een leerling:,

“Je kan mensen niet zo snel omkopen want  je weet niet precies van iemand dat hij die koek wil.”

Het gesprek komt verder tot stand op deze wijze.

“Mensen mogen zelf bepalen wat ze kopen.  Je moet het niet zo snel geloven. Als je geen mensen beïnvloedt, dan koopt niemand het dus je hebt een advertentie nodig om iets te verkopen. Als je het verkeerde koopt is het geldverspilling. Zonder advertentie is er niks. Soms liegen de mensen in de advertentie en koop je het verkeerde dat is geldverspilling. Dan moet je het eerst proeven. Sommige mensen maken gewoon de verpakking open en kijken of het lekker is. Sommige mensen worden bedrogen, dan is iets in het echt maar 0,50 cent waard en dan vragen ze bijvoorbeeld 10 euro. De prijs kan ook veranderen; stel iets kost 2 euro en je wil maar 1 euro betalen dan krijg je gewoon de helft. Als iets “live” is dan heb je geen advertentie of tv nodig, want dan kan je het gewoon proeven.”

Hoe ziet de wereld er uit zonder advertentie’s?

Zonder advertenties kan je helemaal zelf bepalen wat je lekker vindt. Nee, advertenties zijn nodig, anders weet je niet wat er is. Ik zou het wel eerst willen zien voordat ik het zou kopen. Een wereld zonder advertenties kan niet, want dan kan de prijs niet veranderen. Je kan het wel testen. Je kan ook in de war raken van al die advertenties , omdat je niet meer weet wie je moet geloven. Kinderen geloven de reclames wel eerder.”

*Verslag deels gemaakt door leerling.

 

 

 

 

 

 

Posted by | View Post | View Group

Waarde

Naar aanleiding van een stuk tekst over Thales van Milete ” De handige handelaar” filosoferen we in groep 7  lessen lang over waarde, economie, handel, prijzen en de relativiteit daarvan, over reclame maken  en advertentie’s. We zitten op de economische toer!

Thales van Milete koopt in de winter alle olijfpersen op in zijn land, ze kosten dan weinig want niemand heeft ze nodig. In de zomer, na een goede oogst olijven, willen alle boeren een olijfpers kopen bij Thales. Maar nu is hij een stuk duurder.(leerlijn filosofie Rotterdam Vakmanstad, Aetzel Griffioen)

Opmaat voor het gesprek:

Als “opmaat” voor het gesprek doen we een Ruilspel. Voorwerpen liggen in de kring; een duikbril, schelp, een paar ogen, veertjes etc. De opdracht is dat de ll-en een voorwerp pakken , uitleggen welke waarde het voor hen heeft en het dan aan een ander geven. Die mag het voorwerp omruilen en uitleggen welke waarde het zelf gekozen voorwerp voor hem/haar heeft.

“Als dit de bril van Einstein was , dan was hij veel waard. Want veel mensen houden van oude dingen, van vroeger. Maar het moet wel schoongemaakt worden” “Vieze dingen van Einstein zijn geen geld waard” Is dat wat waard?” Nee, alleen de projecten die Einstein heeft gemaakt zijn wat waard.”  Het hangt er van af “Wat” het van Einstein is. Het ligt eraan wat het van Einstein was, bijvoorbeeld zijn haren wel,

het haar van Einstein

Of als hij iets heeft aangeraakt is het ook veel geld waard”  Dan is het onbetaalbaar” Is mijn stoel onbetaalbaar als Michael Jackson erop heeft gezeten? Niet voor iedereen, niet iedereen houdt van MJ. Niet iedereen gelooft dat MJ erop heeft gezeten. Er moet bewijsmateriaal zijn. Als MJ niet op deze stoel heeft gezeten dan heeft de stoel nog steeds waarde, als je een stoel nodig hebt. Wat iets waard is hangt af van wat je nodig hebt”

Wat is een relikwie?

volgende lessen praten we verder over wat dit betekent en wat het te maken heeft met waarde

Posted by | View Post | View Group